Corona Virüs Tedbirleri Kapsamında Kısa Çalışma Ödeneği

Corona Virüs Tedbirleri Kapsamında Kısa Çalışma Ödeneği

Corona Virüs Tedbirleri Kapsamında Kısa Çalışma Ödeneği

A.KISA ÇALIŞMA UYGULAMASI NEDİR?

Genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere sigortalılara çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlayan bir uygulamadır.

B.KISA ÇALIŞMA UYGULAMASININ KANUNİ DAYNAĞI NEDİR?

Kısa çalışma uygulamasının kanuni dayanağı olan 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na 06.05.2008 tarih ve 26887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5763 sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle eklenen Ek 2. maddesi aşağıdaki gibidir:

“Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.


Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işveren, kısa çalışma talebini, derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar, ilgili kurum ve kuruluşların da görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.


Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekir.


Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır.Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemez. Kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait sigorta primlerinin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulmasına ilişkin işlemler 5510 sayılı Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülür. Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür.


Zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği ödemeleri 4857 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve aynı Kanunun 40. maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.

C.KISA ÇALIŞMA UYGULAMASINA GEÇEBİLMEK İÇİN GEREKLİ KANUNİ ŞARTLAR NELERDİR?

1.Genel Ekonomik, Sektörel, Bölgesel Kriz Veya Zorlayıcı Sebeplerle İşyerindeki Çalışma Süresinin Önemli Ölçüde Azalması Veya Durması

Zorlayıcı nedenler; İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine imkân bulunmayan, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumları ya da deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik gibi durumlardır.

Kısa çalışma uygulamasından yararlanabilmek içinhaftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması gerekmektedir. Kanunda şart olarak sayılan haftalık çalışma süresinin en az 1/3 oranında azalması, 6 iş günü çalışmanın yapıldığı işyerinde 4 gün ve daha az çalışma yapıldığı durumu ifade eder. Kısmi çalışma halinde veya faaliyetin tamamen durması halinde bu durumları belgeleyecek evrak ve dokümanların SGK’ya sunulması gerekecektir.

Corona Virüs (Covid-19) olarak bilinen solunum yolu bulaşıcı hastalığı, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 9 Mart 2020 tarihli raporuna göre 100 'den fazla ülkede 109 bin teyit edilmiş küresel vakayla kayıtlara geçmiştir. DSÖ tarafından, Corona Virüs için 2 Mart 2020 tarihinde küresel risk seviyesini "yüksekten" , "çok yüksek" seviyesine çıkarılmış, ayrıca "Uluslararası Kamu Sağlığı Acil Durumu" ilan edilmiştir.Yapılan düzenlemeler ile Corona Virüs (Covid-19) salgını zorlayıcı neden olarak kabul edilmiştir. Kısa çalışma uygulamasına geçmek isteyen işyerlerinin talepleri değerlendirilirken salgının gerekçe gösterilmesi yeterli olacaktır.

2.İşçinin Kısa Çalışmanın Başladığı Tarihte Çalışma Sürelerini Ve Prim Ödeme Şartlarını Sağlamış Olması

Normal şartlarda işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekse de Corona Virüs tedbirleri kapsamında yürürlüğe giren 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 41. Maddesi ile:

“ 4447 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“GEÇİCİ MADDE 23 - 30/6/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için, ek 2 nci maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmü, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanır. Bu koşulu taşımayanlar, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam eder.

Bu madde kapsamında kısa çalışma uygulamasından yararlanabilmek için, iş yerinde kısa çalışma uygulanan dönemde 4857 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde yer alan sebepler hariç olmak kaydıyla işveren tarafından işçi çıkarılmaması gerekir. Bu madde kapsamında yapılan başvurular, başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde sonuçlandırılır.”

hükmü düzenlenmiştir. Bu kapsamda işçinin kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilmesi için;

  • Kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olması,
  • Son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması,

gerekmektedir. Diğer şartların da varlığı halinde işçi kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilecektir.

3.İş Müfettişlerince Yapılacak İnceleme Sonucu Talebin Uygun Bulunması

7244 Sayılı Yeni Koronavirüs (COVID-19) Salgınının Ekonomik Ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 8. Maddesi:

“4447 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“GEÇİCİ MADDE 25 - Yeni koronavirüs (Covid-19) sebebiyle işverenlerin yaptıkları zorlayıcı sebep gerekçeli kısa çalışma başvuruları için, uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmeksizin, işverenlerin beyanı doğrultusunda kısa çalışma ödemesi gerçekleştirilir. İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ve yersiz ödemeler, yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir.”

hükmünü düzenlemektedir. Bu hüküm kapsamında yapılacak başvurularda iş müfettişleri tarafından yapılacak uygunluk tespitinin sonuçlanması beklenmeksizin diğer şartların da varlığı halinde kısa çalışma ödemeleri gerçekleştirilecektir. Verilen bilgilerin eksik ve hatalı olması durumunda yapılan ödemeler yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.

D.KISA ÇALIŞMA UYGULAMASI İÇİN BAŞVURU NASIL YAPILIR?

1.Kısa çalışma başvurusu sadece işveren tarafından yapılabilmektedir. İşçinin kısa çalışma ödeneği için başvuru yapması mümkün değildir. İşverenler bağlı bulundukları İŞKUR biriminin elektronik posta adresine başvuru evraklarını göndermek suretiyle başvuru yapabilmektedir.

2.Başvuru esnasında başvuru sebebi, kısa çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihi, toplam işçi sayısı, kısa çalışma yapacak işçi sayısı, kısa çalışmanın ne şekilde yapılacağı (faaliyetin tamamen durması/çalışma süresinin azaltılması) açıkça belirtilmelidir.

3.Başvuru esnasında kısa çalışma yapacak işçiye ilişkin bilgilerin eksiksiz ve doğru olarak girilmesi gerekmektedir. İşçinin prime esas brüt kazancı, haftalık çalışma yapmayacağı süre ve kurum tarafından talep edilen diğer bilgiler eksiksiz ve doğru şekilde bildirilmelidir.

4.Kısa çalışma yapılabilmesi için belirli sayıda işçi çalıştırma şartı bulunmamaktadır.Birden fazla şubesi olan işyerleri her bir şubesi için ayrı ayrı başvuru yapmalıdır.

5.Daha önce kısa çalışma yapmış işyerlerinin tekrar başvurması için engel bulunmamaktadır. SGK ve Maliye borcu bulunması başvuru yapmaya engel teşkil etmemektedir.

E.KISA ÇALIŞMANIN UYGULAMASI NASIL YAPILIR? İŞVERENİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN HUSUSLAR NELERDİR?

1.Kısa Çalışmanın Süresi

Zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir. Bu süre Cumhurbaşkanı kararıyla 6 aya çıkarılabilmektedir.

Yeni koronavirüs (Covid-19) tedbirleri kapsamında kısa çalışma için getirilen özel şartlar ve kolaylaştırmalar 30/06/2020 tarihine kadar geçerli olacaktır. Bu sürenin 31/12/2020 tarihine kadar uzatılma imkanı bulunmaktadır.

2.Kısa Çalışmada İşçinin Alacağı Ücret

  • Öncelikle belirtmek gerekir ki kısa çalışma yapılan dönemde işçinin 4857 sayılı Kanunun 25/II bendinde yer alan ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık teşkil eden davranışlarhariç olmak kaydıyla işten çıkarılması mümkün değildir.
  • Kısa çalışma nedeniyle yapılacak ödeme doğrudan işçiye yapılacak olup ödenecek miktar kısa çalışma süresi kadar olacaktır. Faaliyetin tamamen durması ve çalışma süresinin azaltılması ihtimallerine göre işçinin alacağı ücret değişmektedir.
  • İşyerinin faaliyeti tamamen durdurması halinde;Kısa çalışmanın başladığı ilk hafta işveren tarafından işçilere yarım ücret ödenecektir. İş Kanunun 40. Maddesi “…zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.” hükmünü düzenlemektedir. Bu süre kısa çalışma süresine dahildir fakat işveren bu sürede yarım ücret ödemekle yükümlüdür. Bu sürenin bitiminden itibaren işçiye kısa çalışma ödeneği kapsamında ücret ödenecektir. Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemeyecektir.   
  • Son 12 Aylık prime esas kazanç ortalamasıÖdenecek kısa çalışma ödeneği miktarı
    Son 12 ay asgari ücretle çalışan2943,00 ₺1752,40 ₺
    Son 12 ay 4.000 ₺ ücretle çalışan4000,00 ₺2381,78 ₺
    Son 12 ay 4.000 ₺ ücretle çalışan8000,00 ₺4380,99 ₺

    Örnek Şema-1

    Yukarıda şemada görüleceği üzere asgari ücretle çalışan işçiye yapılacak ödeme toplam 1752,40 TL’dir. İşçiye yapılabilecek en fazla ödeme ise aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemeyeceğinden en fazla 4380,99 TL’dir.

    Yapılan bu ödemeler dışında işçinin maaşının kalan kısmının işveren tarafından ödeneceğine dair herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Doktrinde birçok farklı görüş olsa da genel kanı işverenin bu dönemde ücret ödeme yükümlülüğünün bulunmadığı yönündedir.*

  • İşyerinde çalışma saatlerinin kısalması durumunda; İşveren, hangi işçinin ne kadar çalıştığının kaydını tutarak, çalışılan süre üzerinden ücreti hesaplayarak işçiye ödemekle yükümlüdür.
  • Örnekle açıklamak gerekirse işyerinde faaliyetin 3’te 1 oranında azalması durumunda aylık 225 saat yapılan çalışmanın 150 saate düştüğü kabul edildiğinde, işveren işçiye çalıştığı 150 saatlik sürenin ücretini hesaplayıp ödemelidir. Sonuç olarak 30 prim gününde çalışılan süre 20 prim günü olarak kuruma bildirilir. Kalan 10 gün ise kısa çalışma ödeneği için eksik gün olarak bildirilir. İşçi 20 günlük ücretini işverenden tam olarak alır, 10 günlük ücretini ise İŞKUR’dan kısa çalışma ödeneği olarak alır. Çalışma işçiler arasında haftanın belli günlerine dağıtılmışsa, ücret çalıştıkları günler üzerinden ödenir.

    İşçinin kurumdan alacağı ücret sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ı olarak hesaplanır ve çalışılmayan gün kadar ücret ödenir.

    3.Diğer Hususlar

  • Kısa çalışma yapan işveren, işçilerin çalışma sürelerine ilişkin kayıtları tutmak ve istenilmesi halinde ibraz etmek zorundadır. Aynı şekilde İşverenin, kısa çalışma uygulaması devam ederken, normal faaliyetine başlamaya karar vermesi halinde durumu Kurum birimine bildirmekle yükümlüdür.
  • İşçinin kısa çalışma ödeneği aldığı süre için genel sağlık sigortası primleri Kurum tarafından ödenmektedir. Faaliyetin tamamen durması halinde GSS primleri Kurum tarafından ödenecektir. Çalışma süresinin azaltılması durumunda ise çalışılmayan gün kadar Kurum tarafından ücret ödenecek ve prim yatırılacaktır. Örneğin 6 gün çalışılan bir iş yerinde 4 gün çalışma yapılması durumunda çalışılmayan 2 gün için kurum tarafından ödeme yapılacak, çalışılan 4 gün için işveren ödeme yapacak ve SGK primi yatıracaktır.
  • F.SONUÇ

    Kısa çalışma uygulaması zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması halinde istihdamın korunması amacıyla getirilmiş bir kurumdur. Bu uygulamanın öncelikli amacı çalışılmayan sürelerde işçilere gelir desteği sağlamak ve istihdamın korunmasıdır. Yapılan düzenlemeler ile Corona Virüs (Covid-19) salgını zorlayıcı neden olarak kabul edilmiş ve işyerlerinin kısa çalışma uygulamasına geçmeleri yapılan düzenlemeler ile kolaylaştırılmıştır. 22.04.2020

    Av.Bilal Arslan
    Arslanbaş Hukuk Bürosu
    www.arslanbas.av.tr


    KAYNAKÇA

    1.www.iskur.gov.tr

    2.www.iskur.gov.tr/sıkca sorulan sorular

    3.30.04.2011 tarih ve 27920 sayılı Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik

    4.26.03.2020 tarihli 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

    makale

    kategorileri

    Tümü Ticari Kat Mülkiyeti